Cải thiện hệ tiêu hóa của tôm

Nuôi tôm lâu sẽ thấy một chuyện rất rõ: tôm ăn được chưa chắc đã lớn tốt. Quan trọng là thức ăn vào rồi tôm có tiêu hóa và hấp thu được hay không.

Khi đường ruột hoạt động ổn định, tôm thường bắt mồi tốt, ruột đầy đều, phân tương đối ổn định và khả năng sử dụng thức ăn cũng tốt hơn. Ngược lại, khi đường ruột bắt đầu có vấn đề, dấu hiệu đầu tiên nhiều khi chỉ là tôm ăn chậm hơn, ruột không đầy như trước hoặc lượng thức ăn trong sàng giảm.

Nếu không để ý từ sớm, tình trạng kéo dài có thể dẫn đến tôm chậm lớn, phân đàn, hao thức ăn và tăng rủi ro các vấn đề đường ruột.

Vì vậy, muốn cải thiện hệ tiêu hóa của tôm thì không nên chỉ nghĩ đến chuyện “trộn thêm men”. Cần nhìn đồng thời thức ăn – đường ruột – gan tụy – hệ vi sinh – chất lượng nước và đáy ao.

Dấu hiệu cho thấy hệ tiêu hóa của tôm đang có vấn đề

Không cần đợi đến lúc tôm bỏ ăn hoàn toàn mới kiểm tra. Trong thực tế ao nuôi, đường ruột thường đã có dấu hiệu bất ổn trước đó.

Một số biểu hiện nên chú ý gồm:

• Tôm bắt mồi chậm hơn bình thường.
• Lượng thức ăn trong sàng giảm dù thời tiết không thay đổi nhiều.
• Ruột tôm không đầy, ruột mảnh hoặc có đoạn bị ngắt.
• Một số con ruột rỗng trong khi những con khác vẫn ăn bình thường.
• Phân không thành khuôn tốt, phân đứt đoạn hoặc xuất hiện dây phân bất thường.
• Tôm tăng trọng chậm, kích cỡ trong đàn không đồng đều.
• Gan tụy có biểu hiện bất thường đi kèm với giảm ăn.
• Sau mưa lớn, biến động môi trường hoặc tảo thay đổi mạnh, sức ăn của tôm giảm rõ rệt.

Khi kiểm tra, không nên nhìn một con rồi kết luận cả ao. Nên kiểm tra nhiều vị trí, kết hợp sàng ăn, quan sát ruột, gan tụy và tình trạng nước ao để đánh giá.

Đặc biệt, phân trắng không phải lúc nào cũng do một nguyên nhân duy nhất. Hội chứng phân trắng ở tôm có thể liên quan đến nhiều yếu tố như mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, Vibrio, EHP và các yếu tố môi trường. Vì vậy thấy phân trắng không nên vội quy ngay cho một tác nhân rồi xử lý theo một công thức cố định.

Vì sao đường ruột tôm yếu và khả năng tiêu hóa giảm?

1. Cho ăn nhiều hơn khả năng tiêu hóa của tôm

Đây là nguyên nhân rất thường gặp.

Khi thấy tôm đang ăn mạnh, người nuôi thường có xu hướng tăng thức ăn. Nhưng sức ăn của tôm thay đổi theo thời tiết, nhiệt độ, oxy, giai đoạn lột xác và tình trạng môi trường.

Nếu lượng thức ăn đưa xuống nhiều hơn nhu cầu thực tế, phần dư không chỉ làm tăng FCR mà còn tích tụ hữu cơ ở đáy ao.

Hữu cơ càng nhiều thì áp lực vi khuẩn và nhu cầu oxy của ao càng tăng. Khi môi trường xấu đi, tôm lại càng dễ giảm ăn.

Vì vậy, quản lý tiêu hóa phải bắt đầu từ việc cho ăn đúng chứ không phải bắt đầu từ sản phẩm bổ sung.

2. Thức ăn kém chất lượng hoặc bảo quản không tốt

Thức ăn bị ẩm, mốc, oxy hóa hoặc bảo quản lâu trong điều kiện nóng ẩm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bắt mồi và tiêu hóa của tôm.

Bao thức ăn sau khi mở cần được giữ nơi khô ráo, tránh nước và ánh nắng trực tiếp.

Trong quá trình cho ăn cũng nên kiểm tra:

• mùi thức ăn;
• độ nguyên vẹn của viên;
• tình trạng ẩm mốc;
• lượng vụn;
• khả năng giữ viên trong nước.

Thức ăn tốt nhưng quản lý kho không tốt thì cuối cùng tôm vẫn là con chịu ảnh hưởng.

3. Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột

Probiotic và Enzyme – yếu tố quan trọng trong thủy sản.

Đường ruột tôm không phải môi trường vô trùng. Trong đó luôn tồn tại nhiều nhóm vi sinh vật khác nhau.

Vấn đề nằm ở sự cân bằng.

Khi môi trường ao ổn định và tôm khỏe, hệ vi sinh đường ruột thường được duy trì ở trạng thái tương đối cân bằng. Nhưng khi hữu cơ tăng, tôm stress, chất lượng nước biến động hoặc mật độ vi khuẩn cơ hội tăng mạnh, cân bằng này có thể bị phá vỡ.

Lúc đó tôm dễ xuất hiện tình trạng ăn yếu, đường ruột không ổn định và hiệu quả sử dụng thức ăn giảm.

Người nuôi có thể tham khảo thêm cách phân biệt khi nào nên ưu tiên probiotic hay enzyme để tránh sử dụng hai nhóm sản phẩm này theo kiểu “thấy tôm yếu là đánh”.

4. Chất lượng nước và đáy ao không ổn định

Muốn đường ruột khỏe mà chỉ chăm chăm vào thức ăn thì chưa đủ.

Tôm sống trong nước 24 giờ mỗi ngày. Khi môi trường ao thay đổi, cơ thể tôm phải dùng năng lượng để thích nghi trước khi nghĩ đến chuyện tăng trưởng.

Một số tình huống thường làm tôm giảm ăn gồm:

• oxy hòa tan thấp;
• tảo quá dày hoặc tảo biến động mạnh;
• đáy ao tích tụ nhiều chất hữu cơ;
• khí độc tăng;
• pH biến động lớn;
• nhiệt độ thay đổi nhanh;
• mưa kéo dài;
• độ mặn thay đổi đột ngột.

Oxy đặc biệt đáng chú ý ở thời điểm gần sáng. Khi oxy xuống thấp, tôm bị stress và khả năng bắt mồi cũng giảm. Vì vậy ao đang có vấn đề tiêu hóa thì nên kiểm tra môi trường trước khi tăng liều bất kỳ loại men hay phụ gia nào.

5. Tảo và chất hữu cơ trong ao

Không phải cứ thấy tảo là phải diệt.

Tảo là một phần bình thường của hệ sinh thái ao nuôi. Vấn đề xuất hiện khi mật độ tảo quá cao, thành phần tảo bất lợi hoặc tảo suy tàn nhanh.

Khi tảo chết hàng loạt, quá trình phân hủy tiêu thụ nhiều oxy và tạo thêm tải hữu cơ cho ao. Đây là thời điểm tôm rất dễ giảm ăn.

Vì vậy nếu cần kiểm soát tảo, mục tiêu nên là đưa hệ thống về trạng thái ổn định, tránh làm tảo sụp quá nhanh khiến môi trường thay đổi đột ngột.

6. Tác nhân gây bệnh đường ruột

Một số trường hợp đường ruột bất thường có thể liên quan đến vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc các tác nhân khác.

Nhưng chỉ nhìn đường ruột bằng mắt thường thường không đủ để xác định chính xác nguyên nhân.

Đặc biệt khi thấy:

• tôm giảm ăn nhanh;
• phân trắng xuất hiện nhiều;
• ruột rỗng trên diện rộng;
• gan tụy bất thường;
• tôm chậm lớn rõ rệt;
• hao hụt tăng;

thì nên xem đây là vấn đề sức khỏe của cả ao, thay vì đơn thuần tăng men tiêu hóa.

Nếu tình trạng kéo dài, nên lấy mẫu kiểm tra để xác định nguyên nhân trước khi xử lý sâu hơn.

Để tránh xem quá trình tiêu hóa như một giải pháp tách rời, người đọc có thể tìm hiểu thêm nội dung đường ruột tôm. Cách tiếp cận tổng thể giúp đánh giá đúng mục tiêu sử dụng và phối hợp các biện pháp phù hợp với điều kiện thực tế.

Cách cải thiện tiêu hóa cho tôm từ gốc

Kiểm soát lượng thức ăn theo sức ăn thực tế

Đây là việc nên làm đầu tiên.

Không nên giữ nguyên lượng thức ăn chỉ vì hôm qua tôm ăn hết.

Mỗi ngày cần nhìn lại:

• lượng thức ăn còn trong sàng;
• thời gian tôm ăn hết;
• thời tiết;
• tình trạng lột xác;
• màu nước;
• oxy;
• phân và đường ruột.

Nếu tôm có dấu hiệu giảm ăn, nên tìm nguyên nhân trước khi tiếp tục tăng thức ăn.

Cho ăn ít hơn một chút trong thời điểm tôm đang stress thường còn dễ xử lý hơn để thức ăn dư nằm dưới đáy rồi sau đó mới xử lý môi trường.

Giữ nước và đáy ao ổn định

Trong ao nuôi mật độ cao, đường ruột và môi trường gần như không thể tách rời.

Thức ăn dư, phân tôm và xác tảo đều trở thành nguồn hữu cơ. Khi lượng hữu cơ vượt quá khả năng xử lý của hệ thống, vi khuẩn cơ hội có điều kiện tăng lên và oxy đáy dễ giảm.

Do đó cần:

• hạn chế thức ăn dư;
• gom và loại bỏ chất thải khi hệ thống ao cho phép;
• duy trì quạt nước và oxy hợp lý;
• kiểm soát tảo;
• theo dõi pH, oxy và các chỉ tiêu môi trường quan trọng;
• sử dụng vi sinh xử lý môi trường đúng thời điểm.

Đặc biệt nên kiểm tra oxy vào cuối đêm và gần sáng, vì đây thường là lúc oxy thấp nhất trong ngày.

Bổ sung enzyme khi cần hỗ trợ phân giải thức ăn

Bổ sung enzym vào thức ăn trong nuôi trồng thủy sản.

Enzyme có vai trò hỗ trợ phân giải các thành phần thức ăn thành dạng dễ hấp thu hơn.

Tùy thành phần thức ăn, các nhóm enzyme như protease, amylase, lipase, cellulase, xylanase hoặc phytase có thể được sử dụng với những mục tiêu khác nhau.

Tuy nhiên, enzyme không thay thế cho việc quản lý thức ăn.

Nếu tôm đang bỏ ăn vì thiếu oxy hoặc môi trường biến động mà tiếp tục trộn thêm nhiều sản phẩm vào thức ăn thì hiệu quả thường không cao.

Khi cần đi sâu hơn về vấn đề này, có thể xem hướng dẫn bổ sung enzyme đúng cách qua thức ăn để lựa chọn sản phẩm và thời điểm sử dụng phù hợp hơn.

Duy trì hệ vi sinh đường ruột ổn định

Probiotic được sử dụng với mục đích hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh và duy trì môi trường đường ruột thuận lợi hơn.

Trong thực tế, enzyme và probiotic không hoàn toàn thay thế cho nhau.

Nói đơn giản:

• enzyme thiên về hỗ trợ phân giải thức ăn;
• probiotic thiên về hỗ trợ hệ vi sinh;
• prebiotic là nguồn cơ chất hỗ trợ một số nhóm vi sinh có lợi.

Tùy tình trạng ao và mục tiêu sử dụng mà lựa chọn khác nhau.

Các nghiên cứu về phụ gia thức ăn trong thủy sản cũng cho thấy probiotic, prebiotic và enzyme có tiềm năng hỗ trợ hoạt động enzyme tiêu hóa, hiệu quả sử dụng thức ăn và sức khỏe đường ruột khi được sử dụng phù hợp.

Bổ sung dinh dưỡng trong giai đoạn tôm bị stress

Khi thời tiết thay đổi, sau mưa, tôm lột xác hoặc sức ăn giảm, nhu cầu hỗ trợ dinh dưỡng có thể khác với lúc tôm đang khỏe và ăn mạnh.

Vitamin, khoáng và các chất bổ sung khác có thể được sử dụng tùy từng tình trạng.

Điểm quan trọng là không nên trộn quá nhiều sản phẩm cùng lúc.

Càng nhiều sản phẩm chưa chắc càng hiệu quả. Nếu không biết tôm đang thiếu gì hoặc vấn đề nằm ở đâu thì việc trộn nhiều thứ vào thức ăn chỉ làm tăng chi phí.

Có thể xem thêm vai trò của vitamin trong từng giai đoạn nuôi tôm cá trước khi xây dựng chương trình bổ sung.

Men tiêu hóa có giúp tôm ăn tốt và giảm FCR không?

Có thể hỗ trợ, nhưng phải hiểu đúng.

Men tiêu hóa không phải sản phẩm làm tôm lớn nhanh một cách độc lập.

Hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào:

1. chất lượng thức ăn;
2. lượng thức ăn;
3. khả năng tiêu hóa;
4. sức khỏe gan tụy và đường ruột;
5. chất lượng nước;
6. mật độ nuôi;
7. tình trạng sức khỏe của đàn tôm.

Khi các yếu tố trên được quản lý tốt, việc bổ sung enzyme hoặc probiotic đúng mục tiêu có thể góp phần nâng cao khả năng sử dụng thức ăn.

Ngược lại, ao đang thiếu oxy, hữu cơ cao, tôm bỏ ăn mà chỉ tăng men thì khó giải quyết được nguyên nhân chính.

Có thể dùng enzyme và probiotic cùng nhau không?

Men tiêu hóa Rosszyme Plus

Có thể, tùy công thức và hướng dẫn của từng sản phẩm.

Một số sản phẩm được thiết kế kết hợp cả enzyme và vi sinh nhằm vừa hỗ trợ phân giải thức ăn vừa hỗ trợ môi trường đường ruột.

Ngọc Gia Phát hiện có dòng enzyme kết hợp probiotic dùng qua thức ăn dành cho tôm cá. Khi sử dụng nên căn cứ thành phần, liều khuyến cáo của nhà sản xuất và tình trạng thực tế của ao thay vì tự tăng liều.

Không nên lấy một công thức cố định áp dụng cho tất cả các ao, bởi ao đất, ao bạt, mật độ thả, giai đoạn tôm và tình trạng môi trường đều khác nhau.

Khi nào không nên chỉ dùng men tiêu hóa?

Đây là điểm rất quan trọng.

Nếu tôm chỉ ăn chậm nhẹ sau biến động thời tiết, đường ruột chưa có dấu hiệu nghiêm trọng thì có thể điều chỉnh thức ăn, môi trường và hỗ trợ tiêu hóa.

Nhưng nếu xuất hiện đồng thời:

• bỏ ăn nhanh;
• phân trắng nhiều;
• ruột rỗng diện rộng;
• gan tụy bất thường;
• tôm yếu;
• tăng trưởng dừng;
• hao hụt tăng;

thì không nên xem đây đơn thuần là vấn đề “thiếu men”.

Cần kiểm tra lại toàn bộ ao và xác định nguyên nhân.

Điều trị sai nguyên nhân vừa tốn tiền vừa làm mất thời gian xử lý tốt nhất.

Muốn đường ruột tôm khỏe, phải quản lý cả ao chứ không chỉ quản lý cái ruột

Kinh nghiệm thực tế cho thấy đường ruột tôm khỏe là kết quả của cả một hệ thống vận hành tốt.

Thức ăn đúng nhưng nước xấu thì tôm vẫn giảm ăn.

Nước đẹp nhưng cho ăn dư thì đáy ao dần xấu.

Men tốt nhưng dùng sai lúc thì hiệu quả cũng thấp.

Vì vậy, muốn tôm ăn khỏe và hấp thu thức ăn tốt nên đi theo thứ tự:

Kiểm tra sức ăn → kiểm tra đường ruột và gan tụy → kiểm tra nước, đáy ao → điều chỉnh lượng thức ăn → sau đó mới lựa chọn enzyme, probiotic hoặc dinh dưỡng bổ sung phù hợp.

Đây cũng là nguyên tắc chung khi quản lý sức khỏe tiêu hóa của vật nuôi, nhưng với tôm cần đặc biệt chú ý đến môi trường nước vì tôm liên tục chịu tác động trực tiếp từ hệ sinh thái ao nuôi.

Khi giữ được môi trường ổn định, lượng thức ăn hợp lý và hệ vi sinh cân bằng, đường ruột tôm sẽ ít bị áp lực hơn. Đó mới là nền tảng để tôm ăn đều, lớn đều và sử dụng thức ăn hiệu quả trong suốt vụ nuôi.